Poprawa sytuacji ekonomicznej w kraju, pogorszenie si\u0119 sytuacji politycznej i mo\u017cliwo\u015bci uzyskania po\u017cyczki w wysoko\u015bci ponad 2 mld frank\u00f3w stwarza\u0142y nowe mo\u017cliwo\u015bci rozwoju. W latach 1935-36 trwa\u0142y prace w Ministerstwie Spraw Wojskowych i Sztabie Generalnym nad 6 letnim planem rozwoju si\u0142 zbrojnych. Analizy wykaza\u0142y du\u017ce zacofanie w uzbrojeniu w stosunku do pa\u0144stw zachodnich. Produkcja wojskowa i zapasy mog\u0142y wystarczy\u0107 tylko na 6 miesi\u0119cy wojny. Tylko w produkcji amunicji karabinowej polskie fabryki by\u0142y w stanie zapewni\u0107 70 % potrzeb, przy amunicji artyleryjskiej od 40 do 17 %. W innych dziedzinach by\u0142o jeszcze gorzej, gdy\u017c wojsko uzale\u017cnione by\u0142o prawie wy\u0142\u0105cznie od dostaw z zagranicy. Na modernizacj\u0119 uzbrojenia i wyposa\u017cenia planowano wyda\u0107 w latach 1936-1941 6 mld z\u0142.<\/p>\n
1 kwietnia 1936 zapad\u0142o w tej sprawie postanowienie podczas narady na Zamku, u prezydenta Ignacego Mo\u015bcickiego z udzia\u0142em Generalnego Inspektora Si\u0142 Zbrojnych, Szefa Sztabu G\u0142\u00f3wnego, Prezesa Rady Ministr\u00f3w, Ministra Spraw Wojskowych i innych cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du.<\/p>\n
9 kwietnia dekretem Prezydenta RP, powo\u0142ano Fundusz Obrony Narodowej, co stwarza\u0142o szersze mo\u017cliwo\u015bci dotowania przemys\u0142u zbrojeniowego oraz oddzia\u0142ywania na jego rozw\u00f3j przy pomocy zwi\u0119kszonych zam\u00f3wie\u0144 wojskowych. 9 maja uformowa\u0142 si\u0119 Komitet Obrony Rzeczypospolitej, kt\u00f3remu przewodzi\u0142 prezydent Mo\u015bcicki, a wiceprzewodnicz\u0105cym zosta\u0142 gen. Edward Rydz-\u015amig\u0142y. Organ ten mia\u0142 ustala\u0107 wytyczne dla rz\u0105du i koordynowa\u0107 prace w zakresie przygotowa\u0144 obronnych pa\u0144stwa.<\/p>\n
1 lipca wp\u0142yn\u0105\u0142 do kancelarii Sztabu Generalnego pierwszy projekt planu rozbudowy przemys\u0142u wojennego. Przewidywa\u0142 on inwestycje \u015bci\u015ble wojskowe, w tym wybudowanie sze\u015bciu nowych zak\u0142ad\u00f3w produkcyjnych i rozbudowy przetw\u00f3rstwa surowc\u00f3w hutniczych i chemicznych dla potrzeb\u00a0 przemys\u0142u wojennego. Plan ten zosta\u0142 skorygowany i w drugiej wersji opracowanej\u00a0 pod koniec lipca 1936 r. przez Ministra Spraw Wojskowych wprowadzono 6-letni plan w dw\u00f3ch fazach, w tym pierwszej w latach 1937-1940.<\/p>\n
W tej wersji pojawi\u0142 si\u0119 Kra\u015bnik \u2013 gdzie mia\u0142a powsta\u0107 wielka fabryka amunicji artyleryjskiej i zapalnik\u00f3w. Z tego powodu przewidywano ca\u0142kowit\u0105 rezygnacj\u0119 z rozbudowy na wielk\u0105 skal\u0119 huty w Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim. Przesuni\u0119to te\u017c w czasie niekt\u00f3re inne inwestycje. Projekt mia\u0142 kosztowa\u0107 2.64 mld z\u0142 i w 96 % obci\u0105\u017ca\u0107 skarb pa\u0144stwa. Wprowadzono te\u017c korekty w terminach rozpocz\u0119cia inwestycji.<\/p>\n
Niewielki wp\u0142yw na program inwestycji mia\u0142y projekty Planu Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego z 1936 r.\u00a0\u00a0 W\u0142adys\u0142awa Kosieradzkiego, docenta Uniwersytetu Warszawskiego og\u0142oszone w broszurze z 1937 r. Uznano je za niewiele r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od dotychczasowych ustale\u0144, poza nazw\u0105 COP, do kt\u00f3rej Kosieradzki z dum\u0105 si\u0119 przyznawa\u0142.<\/p>\n
Plan COP zosta\u0142 przyj\u0119ty na pocz\u0105tku lutego 1937 roku. Na realizacj\u0119 czteroletniego planu inwestycyjnego z pocz\u0105tku przewidywano wydanie 1,8 mld z\u0142otych, po uzyskaniu francuskiej po\u017cyczki podniesiono sum\u0119 wydatk\u00f3w do 2,4 mld, by w kolejnej korekcie zwi\u0119kszy\u0107 koszt inwestycji do 2,9 mld z\u0142.<\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Terytorialnie COP obejmowa\u0142 dawny tr\u00f3jk\u0105t bezpiecze\u0144stwa poszerzony o wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 lubelskiego, p\u00f3\u0142nocn\u0105 kieleckiego, tereny Rzeszowszczyzny \u0142\u0105cznie z Podkarpaciem. Granice COP ulega\u0142y pewnym zmianom, ostatecznie w pocz. 1938 r. w jego obr\u0119bie znalaz\u0142y si\u0119 94 miasta i miasteczka, w tym m.in. z wi\u0119kszych Lublin, Radom, Kielce, Przemy\u015bl, Rzesz\u00f3w, D\u0119bica, Nowy S\u0105cz, Tarn\u00f3w, 46 powiat\u00f3w (\u0142\u0105cznie z miastami Lublin i Radom) z wojew\u00f3dztw: kieleckiego, lubelskiego, lwowskiego i krakowskiego. Obszar COP obejmowa\u0142 bez ma\u0142a 60 tys. km kw., kt\u00f3ry zamieszkiwa\u0142o 5,6 mln ludzi, w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci na wsi (82,7 proc.).<\/p>\n W wojew\u00f3dztwie lubelskim w sk\u0142ad COP wchodzi\u0142 Lublin i powiaty: lubelski,\u00a0 bi\u0142gorajski, che\u0142mski, hrubieszowski, janowski, krasnostawski, lubartowski, pu\u0142awski, tomaszowski, w\u0142odawski, zamojski.<\/p>\n Bior\u0105c pod uwag\u0119 wszystkie wzgl\u0119dy COP podzielono na trzy regiony: region A \u2013 kielecki surowcowy, dawne Zag\u0142\u0119bie Staropolskie (z\u0142o\u017ca u\u017cytecznych kopalin niezb\u0119dnych dla przemys\u0142u metalowego i mineralnego, \u017celaziaki, piryty, kamie\u0144 drogowy i budowlany, wapienie, fosforyty, kwarcyty, gliny, piaski ogniotrwa\u0142e itp.); region B \u2013 lubelski \u2013 aprowizacyjny (\u017cyzne gleby daj\u0105ce podstaw\u0119 dla rolnictwa i przemys\u0142u spo\u017cywczego, wi\u0119ksze wytw\u00f3rnie maszyn rolniczych i narz\u0119dzi); region C \u2013 sandomierski \u2013 przetw\u00f3rczy \u2013 (z\u0142o\u017ca surowc\u00f3w energetycznych jak ropy naftowej, gazu ziemnego oraz znaczne zasoby wodnej energii, surowce dla przemys\u0142u chemicznego, przetw\u00f3rczego, metalowego, mineralnego, drzewnego itp.)<\/p>\n Na intensywno\u015b\u0107 inwestycji wewn\u0105trz COP mia\u0142y te\u017c oceny zagro\u017cenia na wypadek wojny. Rozwa\u017cano warianty konfliktu z Niemcami (\u201eN\u201d) Zwi\u0105zku Radzieckiego (\u201eR\u201d) oraz z obu stron (\u201eR+N\u201d). Najbezpieczniejszy przy ostatniej mo\u017cliwo\u015bci by\u0142 obszar mi\u0119dzy lini\u0105: Tarnobrzeg-Kolbuszowa-Rzesz\u00f3w i rzek\u0105 San.<\/p>\n Realizacja programu inwestycyjnego w COP napotka\u0142a na podobne trudno\u015bci jak w latach 20 (brak urz\u0105dze\u0144 infrastrukturalnych i surowc\u00f3w). Razem z budow\u0105 obiekt\u00f3w przemys\u0142owych budowano linie elektryczne i gazoci\u0105gowe oraz drogi.<\/p>\n W I etapie prawie ca\u0142y ci\u0119\u017car inwestycyjny spocz\u0105\u0142 na pa\u0144stwie. Tak powsta\u0142y zak\u0142ady metalurgiczne w Stalowej Woli, fabryki amunicji w Majdanie-D\u0119bie, D\u0105browie-B\u00f3r i Jawidzu, wytw\u00f3rnie materia\u0142\u00f3w wybuchowych w Krajowicach k. Jas\u0142a i Sarzynie. Finansowa\u0142 je skarb pa\u0144stwa i istniej\u0105ce ju\u017c przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe, jak Pa\u0144stwowe Wytw\u00f3rnie Uzbrojenia, Pa\u0144stwowa Wytw\u00f3rnia Prochu i Materia\u0142\u00f3w Krusz\u0105cych w Pionkach oraz Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Lotnicze w Warszawie, Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Tele i Radiotechniczne. Kapita\u0142 prywatny pocz\u0105tkowo uczestniczy\u0142 w tych przedsi\u0119wzi\u0119ciach w niedu\u017cym stopniu i to g\u0142\u00f3wnie firmy z Wielkopolski i \u015al\u0105ska, najbardziej zagro\u017cone agresj\u0105 niemieck\u0105 (Zak\u0142ady Cegielskiego, Stomil, Lignoza). Dopiero, gdy Ustawa sejmowa z kwietnia 1938 r. o ulgach podatkowych poprawi\u0142a warunki inwestowania w stosunku do rozporz\u0105dzenia Prezydenta RP z 1928 r., zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 nap\u0142yw kapita\u0142u prywatnego. Ustawa okre\u015bla\u0142a te\u017c ostatecznie granice COP i stworzy\u0142a r\u00f3\u017cne udogodnienia inwestuj\u0105cym. Sprzyja\u0142o to rozwojowi przemys\u0142u pomocniczego kooperuj\u0105cego z pa\u0144stwowymi zak\u0142adami zbrojeniowymi.<\/p>\n Prace mimo wielu trudno\u015bci przebiega\u0142y w niezwyk\u0142ym tempie. Prasa podkre\u015bla\u0142a to zjawisko z ogromnym zapa\u0142em. Pokazywano jak b\u0142yskawicznie powsta\u0142a Fabryka Obrabiarek w Rzeszowie od kwietnia1937 r., gdy rozpocz\u0119to budow\u0119 hali do wrze\u015bnia tego roku, gdy uruchomiono produkcj\u0119. W Mielcu Wytw\u00f3rni\u0119 P\u0142atowc\u00f3w wybudowano od podstaw w niespe\u0142na 2 lata do rozpocz\u0119cia monta\u017cu\u00a0 pierwszych samolot\u00f3w i wiele innych przyk\u0142ad\u00f3w. M\u00f3wiono o tempie ameryka\u0144skim, ale wkr\u00f3tce zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 terminu tempo \u201ecopowskie\u201d. Wok\u00f3\u0142 COP rozwin\u0119\u0142a si\u0119 swoista propaganda w prasie, radiu, ksi\u0105\u017ckach. Powsta\u0142y te\u017c filmy. Sam zreszt\u0105 Kwiatkowski, jako jeden z pierwszych polskich polityk\u00f3w II RP rozumia\u0142 znaczenie medi\u00f3w dla prowadzenia skutecznej polityki gospodarczej. Cz\u0119sto organizowa\u0142 konferencje prasowe, promowa\u0142 swoje osi\u0105gni\u0119cia na targach krajowych w Poznaniu, Lwowie i Wilnie. Filmy o osi\u0105gni\u0119ciach Polski na morzu i budowie COP-u powsta\u0142y na jego zlecenie. Umiej\u0119tnie te\u017c wykorzystywa\u0142 dla propagandy swego programu gospodarczego wielu wybitnych pisarzy i publicyst\u00f3w (Mari\u0119 D\u0105browsk\u0105, Ksawerego Pruszy\u0144skiego, Henryka Bagi\u0144skiego czy Melchiora Wa\u0144kowicza).<\/p>\n Organizowa\u0142 te\u017c wyjazdy dla pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w, polityk\u00f3w, r\u00f3\u017cnych oficer\u00f3w wojskowych i inwestor\u00f3w na place budowy, by mogli przekona\u0107 si\u0119 o polskim pochodzie gospodarczym. I wszyscy byli pod wra\u017ceniem tego co zobaczyli.<\/p>\n Jego wyst\u0105pienie w Sejmie przyjmowano owacjami, gdy m\u00f3wi\u0142: \u201ew czasie wycieczki inwestycyjnej w roku bie\u017c\u0105cym\u00a0 wszyscy bez r\u00f3\u017cnicy pogl\u0105d\u00f3w politycznych i przynale\u017cno\u015bci partyjnych patrzyli\u015bmy z podziwem, jak si\u0119 mno\u017cy nowy gatunek ludzi w Polsce, ludzi ze Stalowej Woli. A mo\u017cemy ich spotka\u0107 i w Gdyni, i na \u015al\u0105sku, nad Gop\u0142em i w Turniszkach, w D\u0119bicy i w Mielcu, w Mo\u015bcicach i w Ro\u017cnowie, w Radomiu i w Starachowicach, w Rzeszowie i w Majdanie i w\u015br\u00f3d in\u017cynier\u00f3w i w\u015br\u00f3d kierownik\u00f3w fabryk. Oni tworz\u0105 naprawd\u0119 now\u0105 i pot\u0119\u017cn\u0105 Polsk\u0119. My usu\u0144my wszystkie zawady, zmobilizujmy wszystkie mo\u017cliwe \u015brodki, otw\u00f3rzmy wszystkie zapory, by w Polsce powsta\u0142o wielkie \u017cycie w imi\u0119 wielkich i realnych cel\u00f3w.\u201d<\/p>\n Dzi\u0119ki \u201ecopowskiemu tempu\u201d czteroletni plan inwestycyjny zosta\u0142 wykonany w ko\u0144cu marca 1939 roku, czyli pi\u0119tna\u015bcie miesi\u0119cy wcze\u015bniej ni\u017c zak\u0142adano. W ramach planu COP budowano fabryki, instalacje przemys\u0142owe w wielu miastach m.in. w Stalowej Woli, Rzeszowie, Mielcu, Niedomicach, Tarnowie, Radomiu, Starachowicach, Lublinie, Sanoku, Kra\u015bniku itd.. Budowano nowe drogi, elektryczne linie przesy\u0142owe, gazoci\u0105gi, linie kolejowe itd. Najwi\u0119ksz\u0105 i sztandarow\u0105 inwestycj\u0105 by\u0142a Stalowa Wola. T\u0119 wielk\u0105 budow\u0119 szczeg\u00f3lnym zainteresowaniem darzy\u0142 E. Kwiatkowski. W Stalowej Woli go\u015bci\u0142 kilkakrotnie.<\/p>\n W ci\u0105gu kr\u00f3tkiego czasu (1937-1939) utworzono 110 tys. nowych miejsc pracy. Wzros\u0142y wszystkie wska\u017aniki gospodarcze. Tak jak Gdynia mia\u0142a by\u0107 oknem na \u015bwiat, tak COP by\u0142 dla E. Kwiatkowskiego cz\u0119\u015bci\u0105 wielkiej przebudowy gospodarczej Polski \u2013 jednorodnej i bez r\u00f3\u017cnic. W 1938 r. przemawiaj\u0105c w Sejmie E. Kwiatkowski powiedzia\u0142:<\/p>\n \u201eHas\u0142o budowy Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego, kt\u00f3re przed dwoma laty mog\u0142o wydawa\u0107 si\u0119 nierealnym mira\u017cem, dzi\u015b sta\u0142o si\u0119 konkretn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 w sensie podw\u00f3jnym. Zosta\u0142y za\u0142o\u017cone wst\u0119pne ale fundamentalne urz\u0105dzenia energetyczne i przemys\u0142owe w wielkim stylu. To co si\u0119 tworzy, tchnie wielk\u0105 si\u0142\u0105 i decyzj\u0105 i ka\u017cdy zwiedzaj\u0105cy te dzie\u0142a ulega temu wra\u017ceniu. COP budowa\u0107 b\u0119d\u0105 pokolenia, my budujemy tylko zacz\u0105tki.\u201d<\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>I rzeczywi\u015bcie wybiega\u0142 w przysz\u0142o\u015b\u0107. Chcia\u0142 te\u017c rozszerzy\u0107 COP na wsch\u00f3d od Dniestru\u00a0 jako pomost do Morza Czarnego.<\/p>\n G\u0142osi\u0142 projekt pi\u0119tnastoletniego planu rozwoju gospodarczego w latach 1939-1954, polegaj\u0105cy na sko\u0144czeniu COP-u do 1942, nast\u0119pnie rozwoju komunikacji, dr\u00f3g, portu w Gdyni, lotnictwa i gwa\u0142townego rozwoju motoryzacji, unowocze\u015bnienie rolnictwa i urbanizacj\u0119 miast, by wreszcie do 1954 r. doprowadzi\u0107 do zatarcia r\u00f3\u017cnic ekonomicznych i spo\u0142ecznych mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi dzielnicami kraju. Nie dane by\u0142o mu ju\u017c tego doko\u0144czy\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Zosta\u0144my\u00a0 jeszcze przy\u00a0 sylwetce Eugeniusza Kwiatkowskiego. By\u0142 postaci\u0105 nietuzinkow\u0105. Odegra\u0142 ogromn\u0105 rol\u0119 w uprzemys\u0142owieniu i unowocze\u015bnieniu polskiej gospodarki. By\u0142 wcze\u015bniej jednym z tw\u00f3rc\u00f3w Pa\u0144stwowej Fabryki Zwi\u0105zk\u00f3w Azotowych w Chorzowie w latach 1923-26. Zas\u0142yn\u0105\u0142 jako protektor wielkiej inwestycji w Gdyni i polityki morskiej. W wielu pogl\u0105dach gospodarczych i politycznych r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od \u00f3wczesnych polityk\u00f3w i wojskowych. \u015amia\u0142o si\u0119ga\u0142 po sprawdzony w Stanach Zjednoczonych interwencjonizm pa\u0144stwowy, nie do przyj\u0119cia dla naszych \u00f3wczesnych libera\u0142\u00f3w. By\u0142 wsp\u00f3\u0142autorem kosztownej polityki odd\u0142u\u017cenia samorz\u0105d\u00f3w terytorialnych. Si\u0119ga\u0142 \u015bmia\u0142o po zagraniczne kredyty. Doprowadzi\u0142 do zr\u00f3wnowa\u017cenia bud\u017cetu 1936\/37 i wzmocnienia z\u0142ot\u00f3wki. Za ostro\u017cn\u0105 polityk\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 i zbyt skromne inwestycje g\u0142\u00f3wnie w przemy\u015ble obronnym, by\u0142 ostro krytykowany przez \u015brodowisko Marsza\u0142ka Edwarda Rydza \u015amig\u0142ego.<\/p>\n Na kilka lat w 1930 roku zablokowa\u0142 jego b\u0142yskotliw\u0105 karier\u0119 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry wola\u0142 widzie\u0107\u00a0 ko\u0142o siebie sprawdzonych wojskowych ni\u017c cywil\u00f3w ekonomist\u00f3w i finansist\u00f3w. Kwiatkowski m\u00f3g\u0142 zn\u00f3w zaistnie\u0107 po \u015bmierci Marsza\u0142ka.\u00a0\u00a0 Legionista i oficer Wojska Polskiego, demokrata nie lubi\u0105cy politykierstwa, zwolennik powszechnego porozumienia ponad podzia\u0142ami partyjnymi i k\u0142\u00f3tniami, wielokrotnie publicznie odwa\u017cnie wyra\u017ca\u0142 swoje pogl\u0105dy s\u0142owem i na pi\u015bmie.<\/p>\n Podobnie jak Narutowicz i Grabski by\u0142 Europejczykiem. Ba\u0142 si\u0119 kra\u0144cowo\u015bci. Nie ufa\u0142 Niemcom, ale i Sowietom.\u00a0 By\u0142 te\u017c przeciwny akcji na Zaolziu, czy ultimatum wystosowanego 17.III.1938 r do rz\u0105du Litwy. Krytykowa\u0142 te\u017c pacyfikacje wsi ukrai\u0144skich i wszelki nacjonalizm.<\/p>\n Stawia\u0142 na m\u0142odzie\u017c i w og\u00f3le na ludzi, kt\u00f3rzy wszyscy bez wyj\u0105tku powinni \u017cy\u0107 godnie. W sejmie we wrze\u015bniu 1935 r. wypowiedzia\u0142 znamienne s\u0142owa: \u201eZadaniem naszym jest obudzenie milion\u00f3w naszych obywateli, wegetuj\u0105cych dzi\u015b poza granicami cywilizacji XX wieku, do pe\u0142nego \u017cycia, do pracy, do konsumpcji, gdy\u017c wszelki idealizm, kt\u00f3ry pomija zagadnienie chleba i dobrobytu, wszelka mocarstwowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra si\u0119 opiera na n\u0119dzy mas i wszelki demokratyzm, kt\u00f3ry w bezp\u0142odnej opozycji walczy o form\u0119 rzeczy, a gubi istotn\u0105 tre\u015b\u0107 ludzkiego \u017cycia, jest bezwarto\u015bciowym frazesem\u201d<\/p>\n A w ksi\u0119dze \u201eDziesi\u0119ciolecia Polski Odrodzonej\u201d z 1928 r. napisa\u0142: \u201eale poza tym wszystkim stoi zadanie wytworzenia nowego cz\u0142owieka w Polsce. Cz\u0142owieka zorganizowanego, zdyscyplinowanego, w imi\u0119 idea\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych, pa\u0144stwowych, cz\u0142owieka wierz\u0105cego w swe si\u0142y, a wi\u0119c stanowczego i odwa\u017cnego, cz\u0142owieka o g\u0142\u0119bokim poczuciu prawa innego cz\u0142owieka i innych pa\u0144stw, cz\u0142owieka znajduj\u0105cego szcz\u0119\u015bcie w swej pracy i w swym trudzie\u201d.<\/p>\n Pami\u0119ta\u0142 E. Kwiatkowski o ludziach i oni o nim nie zapomnieli. Co prawda wkr\u00f3tce po powrocie po wojnie do kraju i kr\u00f3tkim okresie intensywnej pracy, zosta\u0142 odsuni\u0119ty od \u017cycia publicznego w 1948 r., gdy zatriumfowa\u0142 stalinizm. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 wtedy prac\u0105 naukow\u0105. Dopiero tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 poproszono go o konsultacje w sprawie rozbudowy portu w Gdyni. Zmar\u0142 w 1974 r, ale nie odszed\u0142 w niepami\u0119\u0107.<\/p>\n Sejm Rzeczpospolitej Polskiej og\u0142osi\u0142 rok 2002 rokiem Eugeniusza Kwiatkowskiego. Postawiono mu pierwszy\u00a0 pomnik w Stalowej Woli, kt\u00f3r\u0105 tak polubi\u0142. Doczeka\u0142 si\u0119 te\u017c pami\u0105tkowych medali i wielu publikacji.<\/p>\n Rozw\u00f3j COP szybko wp\u0142yn\u0105\u0142 pozytywnie na ca\u0142\u0105 gospodark\u0119 i rozw\u00f3j<\/p>\n koniunktury zw\u0142aszcza na obszarach inwestycyjnych i okolicznych\u00a0 terenach,\u00a0 modernizacj\u0119 przemys\u0142u i innych dziedzin gospodarki oraz rolnictwa i przemys\u0142u spo\u017cywczego. Nast\u0119powa\u0142o przekszta\u0142cenie struktury polskiego przemys\u0142u opartego dot\u0105d g\u0142\u00f3wnie na eksploatacji i prostym przetw\u00f3rstwie zasob\u00f3w surowcowych.<\/p>\n Wzros\u0142y tendencje urbanizacyjne zar\u00f3wno w istniej\u0105cych o\u015brodkach miejskich jak i w nowych organizmach\u00a0 powsta\u0142ych przy zak\u0142adach (Pionki, Mo\u015bcice, Stalowa Wola, Majdan-D\u0119ba, D\u0105browa-B\u00f3r) jako zal\u0105\u017cki przysz\u0142ych miast. Cz\u0119sto dawa\u0142 o sobie zna\u0107 brak zaplecza w ka\u017cdej dziedzinie dla du\u017cych skupisk ludzi, w konsekwencji zdopingowa\u0142o to jednak\u00a0 r\u00f3wnie\u017c samorz\u0105dy do przyspieszenia inwestycji,\u00a0 cz\u0119sto przy wsp\u00f3\u0142pracy z wykonawcami\u00a0 inwestycji przemys\u0142owych i wp\u0142yn\u0119\u0142o na znaczny rozw\u00f3j i popraw\u0119 bytu ludzi w pobliskich miasteczkach i wsiach. Przecie\u017c najcz\u0119\u015bciej byli to ci sami ludzie i ich rodziny \u2013 pracownicy i mieszka\u0144cy –\u00a0 zwi\u0105zani z lokalnym \u015brodowiskiem<\/p>\n O tym jak trafna by\u0142a ta pierwsza du\u017ca pr\u00f3ba industrializacji Polski\u00a0 \u015bwiadczy fakt, \u017ce mimo zahamowania rozwoju a nawet zniszcze\u0144 w czasie II wojny, prawie wszystkie zak\u0142ady zaplanowane pod koniec lat 30. uruchomione zosta\u0142y po wojnie i przetrwa\u0142y pr\u00f3b\u0119 transformacji z ko\u0144ca XX wieku, funkcjonuj\u0105c nie najgorzej a czasami bardzo dobrze,\u00a0\u00a0 do dzisiaj.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fabryka w lesie<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Budowa fabryki amunicji w D\u0105browie-B\u00f3r wesz\u0142a do skorygowanego planu inwestycji zbrojeniowych Ministerstwa Spraw Wojskowych pod koniec lipca 1936 r. Lokalizacj\u0119 zatwierdzono w sierpniu 1937 r. Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami by\u0142 to teren rolniczy, s\u0142abo uprzemys\u0142owiony, za\u015b samo miejsce lokalizacji zak\u0142adu\u00a0 ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa znajdowa\u0142o si\u0119 w pewnej odleg\u0142o\u015bci od o\u015brodk\u00f3w miejskich i g\u0119sto zaludnionych osiedli. Na lokalizacj\u0119 fabryki i osiedla fabrycznego wybrano kompleks teren\u00f3w le\u015bnych mi\u0119dzy Urz\u0119dowem i Kra\u015bnikiem nale\u017c\u0105cy do d\u00f3br Ordynacji Maurycego Zamoyskiego, a cz\u0119\u015bciowo do Pa\u0144stwowego Banku Rolnego. W zapisach hipotecznych nosi\u0142y one nazw\u0119 D\u0105browa B\u00f3r. Tereny zosta\u0142y wykupione na rzecz skarbu pa\u0144stwa w 2 po\u0142. 1937 r.<\/p>\n Maksymalny obszar Fabryki Amunicji nr 2 wed\u0142ug zapis\u00f3w pomiarowych Zarz\u0105du Miejskiego i bilansu zamkni\u0119cia Fabryki z 30 czerwca 1947 r. wynosi\u0142 ponad 698 ha, \u0142\u0105cznie z budynkami fabrycznym, mieszkalnym, bocznic\u0105 kolejow\u0105 i terenami le\u015bnymi (ponad 500 ha).<\/p>\n Nazwa D\u0105browa B\u00f3r by\u0142a oficjaln\u0105 do wybuchu wojny, cho\u0107 pojawiaj\u0105 si\u0119 lokalne okre\u015blenia osiedla mieszkaniowego jako kolonia w Wilczych Borach czy po wojnie \u201eUroczysko Budzy\u0144\u201d jako cz\u0119\u015b\u0107 kompleksu le\u015bnego. Wynika\u0142y one z bliskiego po\u0142o\u017cenia wsi Budzy\u0144 i Kol. Budzy\u0144 oraz Kolonii D\u0105browa B\u00f3r, kt\u00f3rych grunty s\u0105siadowa\u0142y z terenami fabrycznymi. Cz\u0119\u015b\u0107 grunt\u00f3w tych i innych wsi wykupiono te\u017c rzeczywi\u015bcie pod infrastruktur\u0119 jak chocia\u017cby budow\u0119 bocznicy kolejowej.<\/p>\n Nazw\u0119 Budzy\u0144 wprowadzili Niemcy w 1942 r. w\u0142\u0105czaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 teren\u00f3w do wsi Budzy\u0144. Po wojnie po okresie zamieszania adresowego oficjalnie do 1954 r. obowi\u0105zywa\u0142a nazwa D\u0105browa B\u00f3r. Przed wojn\u0105 planowano zapewne w\u0142\u0105czenie rozbudowywanego osiedla do Kra\u015bnika. Wynika to chocia\u017cby z u\u017cywania 2 piecz\u0105tek z napisem \u201eFabryka Amunicji nr 2 w Kra\u015bniku\u201d i \u201eFabryka Amunicji nr 2 w D\u0105browie B\u00f3r\u201d. R\u00f3wnie\u017c po wojnie wy\u0142\u0105czono pod koniec 1953 r. z Kra\u015bnika osiedle D\u0105browa-B\u00f3r, a Kra\u015bnick\u0105 Fabryk\u0119 Wyrob\u00f3w Metalowych w 1948 r. umiejscowiono w Kra\u015bniku.<\/p>\n Ju\u017c w 2 po\u0142owie 1937 r. rozpocz\u0119to na terenie\u00a0 inwestycji prace pomiarowe i projektowe oraz wycink\u0119 lasu. Rozpocz\u0119to budow\u0119 bocznicy kolejowej, uj\u0119\u0107 wody, zbudowano barak nr. 15, w kt\u00f3rym urz\u0105dzono biura i sto\u0142\u00f3wk\u0119. W nast\u0119pnym roku kontynuowano te prace oraz budowano sie\u0107 wodno-kanalizacyjn\u0105 oraz wykonywano wykopy pod obiekty fabryczne.<\/p>\n Pierwsz\u0105 hal\u0119 fabryczn\u0105 postawiono\u00a0 i oddano do 15 sierpnia 1938 r., a w pierwszych miesi\u0105cach 1939 r. dalsz\u0105 hal\u0119 nr 7, w kt\u00f3rej urz\u0105dzono wydzia\u0142 remontowy i narz\u0119dziowni\u0119.<\/p>\n Do pocz\u0105tku wrze\u015bnia 1939 r. wybudowano na terenie fabryki 29 budynk\u00f3w murowanych, w tym 8 hal fabrycznych, 4 magazyny, 1 budynek szkolny, budynek dla dyrekcji i biur, 2 budynki wartownicze, parowozowni\u0119, elektrowni\u0119 i budynki gospodarcze.\u00a0 Oddano r\u00f3wnie\u017c 3 budynki drewniane, wybudowano 1600 mb. tor\u00f3w kolejowych, 5500 dr\u00f3g ko\u0142owych, po\u0142o\u017cono 10500 mb. rur wodoci\u0105gowych i 50000 mb. rur kanalizacyjnych, 1700 mb. podziemnej sieci elektrycznej. Wykonano te\u017c kana\u0142y do centralnego ogrzewania. \u0141\u0105czna warto\u015b\u0107 maj\u0105tku w bilansie zamkni\u0119cia Fabryki Amunicji w 1947 r. (fabryki i osiedla) oszacowana zosta\u0142a wed\u0142ug cen z 1938 r. na kwot\u0119 prawie 34 mln z\u0142otych.<\/p>\n Pierwotnie koszty na etapie planowania szacowano na ok. 80 mln z\u0142otych. Budowy jednak nie zdo\u0142ano doko\u0144czy\u0107. Ca\u0142kowite oddanie zak\u0142adu planowano na koniec 1939 roku.<\/p>\n Prace budowlane prowadzi\u0142a g\u0142\u00f3wnie Pa\u0144stwowa Wytw\u00f3rnia Uzbrojenia w Radomiu oraz w Warszawie. Faktycznym inwestorem by\u0142 Skarb Pa\u0144stwa. Ca\u0142o\u015bci\u0105 prac kierowa\u0142 in\u017c. Wac\u0142aw Ostrowski, a dokumentacj\u0119 budowy opracowa\u0142 zesp\u00f3\u0142 pod kierunkiem prof. Politechniki Warszawskiej W. S. Bry\u0142y. Bezpo\u015brednie prace budowlane i monta\u017cowe prowadzi\u0142o kilkana\u015bcie prywatnych firm na zasadzie przetargu. W kulminacyjnym momencie na ogromnym placu budowy fabryki i osiedla pracowa\u0142o ok. 3 tys. os\u00f3b. Ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119 produkcji preferowano w pracach budowlanych i w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w produkcyjnych obywateli narodowo\u015bci polskiej.<\/p>\n W 1939 r. zacz\u0119to instalowa\u0107 pierwsze nowoczesne maszyny produkcji krajowej, angielskiej, francuskiej i niemieckiej. Do wybuchu wojny zainstalowano oko\u0142o po\u0142owy maszyn i urz\u0105dze\u0144. Wyko\u0144czono te\u017c ku\u017ani\u0119 i budynki do obr\u00f3bki pocisk\u00f3w. W lipcu rozpocz\u0119to produkcj\u0119 zapalnik\u00f3w artyleryjskich i sprawdzian\u00f3w w narz\u0119dziowni. Prawdopodobnie zd\u0105\u017cono uruchomi\u0107 planowane w profilu fabryki \u0142uski artyleryjskie kalibr\u00f3w 37 do 155 mm, przynajmniej niekt\u00f3rych. W ko\u0144cu 1938 r. Budowa i rozruch\u00a0 wydzia\u0142u\u00a0 skorup artyleryjskich by\u0142\u00a0 ju\u017c zaawansowany. Wed\u0142ug niepotwierdzonych do ko\u0144ca danych produkowano te\u017c w hali nr. 7 amunicj\u0119 karabinow\u0105. Ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w za\u0142oga, a zw\u0142aszcza kadra in\u017cynierska, techniczna i finansowa musia\u0142a by\u0107 kompletowana od podstaw. Pochodzi\u0142a ona g\u0142\u00f3wnie z zak\u0142ad\u00f3w ju\u017c funkcjonuj\u0105cych z Warszawy, Radomia, Skar\u017cyska.<\/p>\n Dyrektorem naczelnym by\u0142 in\u017c. Eustachy Gutkowski, produkcyjnym in\u017c. Tyszko, technicznym in\u017c. Gokieli i administracyjnym \u2013 in\u017c. Karsz, g\u0142\u00f3wnym ksi\u0119gowym \u2013 Hentel. Z kadry in\u017cynierskiej mo\u017cna jeszcze wymieni\u0107 in\u017c. Piotrowskiego, Zaleskiego, Zaj\u0105czkowskiego, Fryszczyna, Sienickiego, Nowakowskiego, Cyga\u0144skiego, Miro\u0144skiego.\u00a0 Z dalszych okolic pochodzili te\u017c niekt\u00f3rzy technicy mechanicy, stra\u017cnicy i fachowcy rzemie\u015blnicy, w tym technicy budowlani, czy\u00a0 malarze.\u00a0 Cz\u0119\u015b\u0107 z nich mieszka\u0142a ju\u017c od 1938 w blokach na terenie osiedla, gdzie jest wykazana pod adresem \u201eFabryka Amunicji nr. 2\u201d.\u00a0 Inni mieszkali w wynaj\u0119tych lokalach w Kra\u015bniku i pobliskich wsiach.<\/p>\n Na robotnik\u00f3w przyuczano w du\u017cym stopniu okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. M\u0142ode kadry mia\u0142a szkoli\u0107 zbudowana na terenie fabryki szko\u0142a – \u201ePrywatne 3 letnie Gimnazjum Mechaniczne Pa\u0144stwowej Wytw\u00f3rni Uzbrojenia przy Fabryce Amunicji nr 2 w D\u0105browie B\u00f3r\u201d Pierwszy rocznik podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w roku szkolnym 1938\/1939. By\u0142 to budynek dwukondygnacyjny, Na parterze znajdowa\u0142y si\u0119 warsztaty, na pi\u0119trze klasy uczniowskie, sanitariaty i \u0142azienki. Docelowo fabryka mia\u0142a zatrudnia\u0107 do 5 tys. os\u00f3b, a nawet wi\u0119cej. Trudno jednak z braku dokumentacji poda\u0107 termin pe\u0142nej obsady, z tego powodu trudno te\u017c okre\u015bli\u0107 liczb\u0119 pracownik\u00f3w do wybuchu wojny. Podawane liczby do 3 tys. z powodu dopiero co rozpocz\u0119cia produkcji wydaj\u0105 si\u0119 znacznie przesadzone. Do maja 1939 r. wydano oko\u0142o 300 legitymacji, p\u00f3\u017aniej wzros\u0142a ta liczba\u00a0 kilkakrotnie. Do wrze\u015bnia 1939 r. liczba legitymacji przekroczy\u0142a 1000, co nie musi odpowiada\u0107 liczbie zatrudnionych. Niekt\u00f3re dane wykazuj\u0105 w momencie wybuchu wojny stan zatrudnienia oko\u0142o 600 os\u00f3b. Ludzi \u015bci\u0105ga\u0142y dobre, jak na miejscowe warunki, p\u0142ace i dobre perspektywy na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n R\u00f3wnolegle z budow\u0105 fabryki na dzia\u0142ce nr. II o pow. 172 ha oko\u0142o 2 km na zach\u00f3d powstawa\u0142o osiedle mieszkaniowe maj\u0105ce liczy\u0107 docelowo do 6 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. Opr\u00f3cz blok\u00f3w mieszkalnych planowano budow\u0119 osiedla domk\u00f3w jednorodzinnych.<\/p>\n Do 1939 roku wybudowano 45 budynk\u00f3w murowanych , w tym co najmniej\u00a0 4 u\u017cyteczno\u015bci publicznej \/ kasyno \u2013 Dzisiaj CKiP,\u00a0 Hotel \/ Szko\u0142a P. Nr 5\/ , pralni\u0119 i \u0142a\u017ani\u0119\/ Przychodnia Rejonowa\/ oraz O\u015brodek Zdrowia \/Szpital\/. W zachodniej cz\u0119\u015bci powsta\u0142y wille dyrektorskie, w \u015brodkowej bloki urz\u0119dnicze, a we wschodniej najbli\u017cej zak\u0142adu, robotnicze. Budynki r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 wysoko\u015bci\u0105 \/od 1 do 2 kondygnacji\/ i standardem wyposa\u017cenia w urz\u0105dzenia wodno-sanitarne i centralnego ogrzewania. Og\u00f3lnie warunki mieszkaniowe ze wzgl\u0119du na powierzchni\u0119 mieszkaln\u0105 i wyposa\u017cenie sta\u0142y\u00a0 w\u00f3wczas na zdecydowanie ponadprzeci\u0119tnym poziomie. Kilka budynk\u00f3w mia\u0142o niesko\u0144czone dachy, inne by\u0142y na etapie wyka\u0144czania wn\u0119trz.<\/p>\n Powsta\u0142o tak\u017ce 5 budynk\u00f3w drewnianych. Wybudowano r\u00f3wnie\u017c 3 km dr\u00f3g, 1,2 km linii w\u0105skotorowej, doprowadzono do budynk\u00f3w wod\u0119 i \u015bwiat\u0142o.<\/p>\n Pierwsi mieszka\u0144cy wprowadzili si\u0119 ju\u017c pod koniec 1937 r. i wykazywani s\u0105 w ksi\u0119dze adresowej (nr 15) pod adresem Fabryka Amunicji nr 2.<\/p>\n W okresie listopad 1937 \u2013 maj 1939 zarejestrowano 37 os\u00f3b w tym 18 pracownik\u00f3w \u0142\u0105cznie z kadr\u0105 in\u017cyniersk\u0105 oraz ich rodziny. Z p\u00f3\u017aniejszych miesi\u0119cy ma\u0142o jest wpis\u00f3w, by\u0107 mo\u017ce inny by\u0142 spos\u00f3b rejestracji. Trudno jest wi\u0119c okre\u015bli\u0107 ilo\u015b\u0107 os\u00f3b zamieszka\u0142ych do wybuchu wojny<\/p>\n Zbigniew Wichrowski<\/strong><\/p>\n <\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142o: 70 lat Fabryki \u0141o\u017cysk Tocznych – Kra\u015bnik S.A.<\/em><\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Poprawa sytuacji ekonomicznej w kraju, pogorszenie si\u0119 sytuacji politycznej i mo\u017cliwo\u015bci uzyskania po\u017cyczki w wysoko\u015bci ponad 2 mld frank\u00f3w stwarza\u0142y nowe mo\u017cliwo\u015bci rozwoju. W latach 1935-36 trwa\u0142y prace w Ministerstwie Spraw Wojskowych i Sztabie Generalnym nad 6 letnim planem rozwoju si\u0142 zbrojnych. Analizy wykaza\u0142y du\u017ce zacofanie w uzbrojeniu w stosunku do pa\u0144stw zachodnich. Produkcja wojskowa […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-542","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=542"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":543,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/542\/revisions\/543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}