(\u017bycie F\u0141T wydanie specjalne 15-30 kwietnia 1984r.)<\/p>\n
Nowo powstaj\u0105ce fabryki COP-u budowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na zasadzie um\u00f3w zawieranych przez pa\u0144stwo z r\u00f3\u017cnymi firmami pa\u0144stwowymi, p\u00f3\u0142pa\u0144stwowymi i prywatnymi. Umowa na budow\u0119 fabryki ko\u0142o Kra\u015bnika zawarta zosta\u0142a przez MINISTERSTWO SPRAW WOJSKOWYCH z koncernem pa\u0144stwowym o nazwie PA\u0143STWOWA WYTW\u00d3RNIA UZBROJENIA (PWU). Ministerstwo by\u0142o r\u00f3wnocze\u015bnie kredytodawc\u0105 tej inwestycji, kt\u00f3rej koszt mia\u0142 wynie\u015b\u0107 oko\u0142o 80 mln z\u0142otych (wed\u0142ug kursu z 1937 r.).<\/p>\n
Osiedle mieszkalne i fabryka mia\u0142y powsta\u0107 na \u0142\u0105cznej powierzchni 676 ha 7.357 m2, na ziemi o hipotecznych nazwach: D\u0105browa i B\u00f3r. St\u0105d te\u017c wywodzi si\u0119 pierwotna nazwa osiedla \u2014 D\u0105browa B\u00f3r oraz adres nowo powstaj\u0105cej fabryki: Fabryka Amunicji nr 2 w D\u0105browie B\u00f3r. Pa\u0144stwowe Wytw\u00f3rnie Uzbrojenia posiada\u0142y kilka fabryk zbrojeniowych, ale nie specjalizowa\u0142y si\u0119 w budownictwie. Ogranicza\u0142y si\u0119 one do spraw organizacyjnych, projektowo-technologicznych, kontraktacji maszyn i urz\u0105dze\u0144 oraz nadzoru budowy i cz\u0119\u015bciowo zapewniaj\u0105c kadr\u0119 z w\u0142asnych fabryk. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 projekt\u00f3w hal nowo wznoszonej fabryki wykona\u0142 na zlecenie PWU zesp\u00f3\u0142 projektant\u00f3w pracuj\u0105cych pod kierunkiem profesora W. S. Bry\u0142y z Politechniki Warszawskiej. Natomiast wykonawstwo prac budowlanych powierzy\u0142o PWU w drodze przetarg\u00f3w r\u00f3\u017cnym specjalistycznym firmom budowlanym.<\/p>\n
Najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 budowy wykonywa\u0142a firma Rudzkich i Ska, protoplasta obecnego \u201eMostostalu\u201d, o mieszanym kapitale pa\u0144stwowo-prywatnym. W charakterze wykonawc\u00f3w lub podwykonawc\u00f3w w budowie uczestniczy\u0142y tak\u017ce firmy takie, jak: Borbotki, Chlejbowicza, Cie\u015blaka, Kamlera, Ostrowiecka, Rostkowskiego, Trawers, TRI, Trojanowskiego, Zamkost oraz przedsi\u0119biorstwa rob\u00f3t kolejowych i elektryfikacji.<\/p>\n
Przy budowie zatrudniana te\u017c by\u0142a liczna grupa wozak\u00f3w, zwanych przez tutejsz\u0105 ludno\u015b\u0107 \u201ehachiami\u201d, a przez Melchiora Wa\u0144kowicza w \u201eSztafecie\u201d \u2014 w rozdziale o budowie Stalowej Woli \u2014 \u201ehlendrami\u201d. Przebieg prac przygotowawczych i budowlanych przedstawia\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: w ci\u0105gu 1937 roku dokonano pomiar\u00f3w terenu, rozpocz\u0119to prace projektowe, wykupiono ziemi\u0119 oraz rozpocz\u0119to budow\u0119 bocznicy kolejowej i uj\u0119\u0107 wody.<\/p>\n
W ko\u0144cu roku na terenie przysz\u0142ej fabryki zbudowany zosta\u0142 du\u017cy drewniany barak oznaczony numerem 15. (Wszystkie budynki fabryczne powsta\u0142e do wojny oznaczone by\u0142y numerami od 1 do 29). Od wiosny 1938 r. kontynuowane by\u0142y prace przy budowie bocznicy kolejowej i uj\u0119cie wody. Ponadto rozpocz\u0119ta zosta\u0142a budowa sieci wodno-kanalizacyjnych i linii elektrycznej, niwelowano teren oraz rozpocz\u0119to wykopy pod budynki fabryczne. Po doprowadzeniu energii elektrycznej i bocznicy kolejowej do placu budowy, w drugim p\u00f3\u0142roczu 1938 r. rozpocz\u0119ta zosta\u0142a budowa hal i innych budynk\u00f3w fabrycznych. Ju\u017c na wiosn\u0119 1939 roku zako\u0144czono budow\u0119 hali nr 7, przeznaczonej dla narz\u0119dziowni i wydzia\u0142u remontowego. Rozpocz\u0119to r\u00f3wnocze\u015bnie instalacj\u0119 maszyn w tej hali. Budowa innych obiekt\u00f3w post\u0119powa\u0142a r\u00f3wnie\u017c szybko, a w miar\u0119 ich wyka\u0144czania instalowano tam maszyny i urz\u0105dzenia.
\n\u00d3wcze\u015bni pracownicy oceniaj\u0105, \u017ce do 1 wrze\u015bnia 1939 r. oko\u0142o po\u0142owa potrzebnych do uruchomienia produkcji maszyn i urz\u0105dze\u0144 by\u0142a ju\u017c zainstalowana. Codziennie nieomal nadchodzi\u0142y kolejne transporty z wyposa\u017ceniem dla fabryki, a\u017c do pierwszych dni wojny. Na dzie\u0144 wybuchu wojny najwi\u0119ksz\u0105 gotowo\u015b\u0107 produkcyjn\u0105, ze wzgl\u0119du na ilo\u015b\u0107 zainstalowanych maszyn i ich przeznaczenie technologiczne, mia\u0142a wspomniana hala nr 7 oraz hala produkcyjna \u00abznaczona numerem 6.<\/p>\n
O stanie zaawansowania budowy Tadeusz Grajbowski w pracy pt. \u201eInwestycje zbrojeniowe w gospodarce Polski mi\u0119dzywojennej\u201d pisze: \u201eFabryka Amunicji w Kra\u015bniku znajdowa\u0142a si\u0119 w ko\u0144cowym stadium budowy i by\u0142a cz\u0119\u015bciowo uruchomiona. Wyko\u0144czono nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142y: narz\u0119dziowni\u0119, remontowy, ku\u017ani\u0119, budynki do obr\u00f3bki skorup pocisk\u00f3w, budynki administracyjne. Ca\u0142kowite uko\u0144czenie budowy przewidywano na ostatni kwarta\u0142 1939 roku. Fabryka mia\u0142a produkowa\u0107 amunicj\u0119 artyleryjsk\u0105 kalibr\u00f3w od 37 do 155 mm. Do wybuchu wojny rozpocz\u0119to jedynie produkcj\u0119 zapalnik\u00f3w\u201d.<\/p>\n
Do kr\u00f3tkiej lecz tre\u015bciwej informacji zawartej w pracy T. Grabowskiego doda\u0107 jeszcze mo\u017cna, \u017ce zako\u0144czona by\u0142a w tym czasie r\u00f3wnie\u017c budowa elektrociep\u0142owni, budynk\u00f3w gimnazjum mechanicznego obok piekarni, kilku magazyn\u00f3w i dr\u00f3g wewn\u0119trznych. Przy elektrociep\u0142owni zgromadzono du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 w\u0119gla, jako obowi\u0105zkow\u0105 rezerw\u0119 strategiczn\u0105 w zak\u0142adach COP-u. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d instalowanych w fabryce maszyn by\u0142a produkcji francuskiej. Zakupiono je za towarow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zaci\u0105gni\u0119tej przez rz\u0105d polski po\u017cyczki. – By\u0142y r\u00f3wnie\u017c maszyny polskie i r\u00f3\u017cnych innych producent\u00f3w zagranicznych. Latem 1939 r. przebywa\u0142o w fabryce dw\u00f3ch Francuz\u00f3w, pomagaj\u0105cych w uruchomieniu dostarczanych maszyn (Francuzi ci sto\u0142owali si\u0119 w maj\u0105tku Olbi\u0119cin). Wcze\u015bniej kilku polskich in\u017cynier\u00f3w przebywa\u0142o we Francji.
\nMelchior Wa\u0144kowicz w swej ksi\u0105\u017cce \u201eSztafeta\u201d inwestycji ko\u0142o Kra\u015bnika po\u015bwi\u0119ci\u0142 tylko kilka zda\u0144, cho\u0107 by\u0142 tu w czasie jej realizacji kilka razy. Oto co na ten temat pisze: \u201e… A Kra\u015bnik? Ca\u0142e miasto pod nim powstaje. Za o\u015bmiokilometrowym p\u0142otem t\u0119tni budowa…\u201d
\nTen o\u015bmiokilometrowy p\u0142ot, to nic innego, jak ogrodzenie zewn\u0119trzne fabryki. Z drutu kolczastego, z bramek przy skrzy\u017cowaniu obecnych ulic Szyma\u0144skiego i Fabrycznej.<\/p>\n
Ogrodzenie to bieg\u0142o od p\u00f3l urz\u0119dowskich wzd\u0142u\u017c szosy a\u017c do dzisiejszych ogr\u00f3dk\u00f3w dzia\u0142kowych \u201eMarzenie\u201d, a dalej granic\u0105 le\u015bn\u0105 i poln\u0105 z Urz\u0119dowem do szosy. P\u0142ot wewn\u0119trzny \u00f3wczesnej fabryki, to z niewielkimi zmianami ogrodzenie dzisiejszej F\u0141T. Mi\u0119dzy tymi p\u0142otami by\u0142y os\u0142onowe pasy le\u015bne, na kt\u00f3rych pe\u0142ni\u0142y wart\u0119 patrole stra\u017cy przemys\u0142owej. Wiod\u0105ca od stacji kolejowej Kra\u015bnik do fabryki bocznica kolejowa powsta\u0142a na terenie grunt\u00f3w ornych, nale\u017c\u0105cych do rolnik\u00f3w z Budzynia, Piask i Zarzecza. Sporz\u0105dzony 31 maja 1939 r. akt wyw\u0142aszczeniowy wymienia a\u017c 297 w\u0142a\u015bcicieli, od kt\u00f3rych odkupiono ma\u0142e skrawki ziemi (\u0142\u0105cznie ponad 28 ha) na korzystnych dla nich warunkach.<\/p>\n
J\u00f3zef Dzikowski<\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
(\u017bycie F\u0141T wydanie specjalne 15-30 kwietnia 1984r.) Nowo powstaj\u0105ce fabryki COP-u budowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na zasadzie um\u00f3w zawieranych przez pa\u0144stwo z r\u00f3\u017cnymi firmami pa\u0144stwowymi, p\u00f3\u0142pa\u0144stwowymi i prywatnymi. Umowa na budow\u0119 fabryki ko\u0142o Kra\u015bnika zawarta zosta\u0142a przez MINISTERSTWO SPRAW WOJSKOWYCH z koncernem pa\u0144stwowym o nazwie PA\u0143STWOWA WYTW\u00d3RNIA UZBROJENIA (PWU). Ministerstwo by\u0142o r\u00f3wnocze\u015bnie kredytodawc\u0105 tej inwestycji, kt\u00f3rej […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-545","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=545"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":547,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/545\/revisions\/547"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/80lat.flt.krasnik.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}